Cümlenin Ögeleri ek notlar

Not:

Cümle dışı unsurlar, yükleme sorulan hiçbir soruya cevap vermeyen yapılardır. Ara cümleler, seslenmeler, ünlemler, onay bildiren sözcükler ve bazen bağlaçlar cümle dışı unsur olarak değerlendirilir.

Çalışınca, emin ol, başaramayacağın hiçbir şey yoktur. → Ara cümle

Hey, sesimi duyan var mı? → Seslenme

Tüh, yine geciktim. → Ünlem

Peki, ben de sizinle gelirim. → Onay

Baktı ve geçti. → Bağlaç

Bağlaçlar her zaman cümle dışı unsur olmayabilir.Arda ve Melih, birazdan gelecek. → “ve” bağlacı bu cümlede öznenin içinde yer almıştır.

Gelecek olan kim? -Arda ve Melih (Özne)

Not: Deyimler, ikilemeler, edat grupları, fiilimsi grupları, yardımcı fiileler oluşan birleşik fiiller, isim ve sıfat tamlamaları tek bir ögedir, parçalanmaz.

Not: Cümlede her öge çeşidinden birden fazla olabilir.

Not: Ara sözler ögenin açıklayıcısı durumunda olabilir.

Ablam, o fedakar insan, her şeyimdir.

Not: Soru cümlelerinde ögeyi bulmak için cümleye cevap verilmesi karışıklığı önler.

Örnek:

Kapıdaki kimmiş? → Kapıdaki Kağan’mış. (Yüklem)

Ders ne zaman bitecek? → Ders saat üçte bitecek.(Zarf Tümleci)

Mehmet kimi aradı? → Mehmet Ali’yiaradı.(Belirtili Nesne)

Not: Alıntı cümleler, ayrı ayrı ögelerine ayrılmaz. Genellikle bulundukları cümlenin nesnesi durumundadırlar.

Babam “Çalışan her zaman kazanır.” derdi.

(Alıntı cümle belirtisiz nesne görevindedir.

Not: Sözde özne bulunabilinmesi için -l ve -n eki bulunmalı ve eylemin birileri tarafından yapıldığı anlamı olmalıdır.

Not: işin kim tarafından yapıldığı belirtilse bile sözde öznenin türü değişmez. Yani “… tarafından” ya da “…-ca” kalıpları cümledeki öznenin türünü değiştirmez.

Örnek:

Sorular öğrenciler tarafından çözüldü.

Halk yetkililerce bilinçlendirildi.

Not: Bazı cümlelerde hiç özne olmayabilir.

Örnek:

Arabalara binildi. (İşi yapan belli değil öznesi yok.)

Sabah erken kalkılacak.